شاخص RPN و RPN2 چیست؟ راهنمای کامل جدول شدت و احتمال ریسک در ارزیابی ریسک به روش FMEA

جدول شدت و احتمال ریسک در روش FMEA و شاخص RPN

شاخص RPN و RPN2 چیست؟ بررسی کامل جدول شدت و احتمال ریسک در روش  FMEA

در فرآیند های مدیریت ریسک و بهبود کیفیت، یکی از ابزارهای کلیدی و پرکاربرد، تحلیلFMEA  است که با هدف شناسایی خطرات، ارزیابی ریسک‌ ها و تعیین اولویت اقدامات اصلاحی طراحی شده است. در این روش، شاخص RPN  یا Risk Priority Number  نقش مهمی در کمی‌ سازی میزان ریسک و اولویت ‌بندی آنها ایفا می ‌کند.

RPN چیست و مخفف چه عبارتی است؟

RPN مخفف Risk Priority Number است و به معنی عدد اولویت ریسک می ‌باشد. این شاخص با ضرب سه معیار اصلی ارزیابی ریسک محاسبه می ‌شود که عبارتند از:

  • شدت : (Severity) میزان تأثیر منفی یا پیامد خرابی بر عملکرد سیستم یا محصول
  • احتمال وقوع : (Occurrence) احتمال رخ دادن حالت خرابی یا خطر
  • قابلیت کشف: (Detection)  توانایی تشخیص خرابی قبل از بروز مشکل

فرمول محاسبه RPN به شکل زیر است:

= RPN شدت × احتمال وقوع × قابلیت کشف

این عدد عددی بین 1 تا 1000 است که هرچه مقدار آن بیشتر باشد، ریسک آن مورد جدی ‌تر و نیازمند اقدامات اصلاحی فوری است.

جدول شدت و احتمال ریسک و فرم خام ارزیابی ریسک  FMEA

برای یک ارزیابی دقیق و استاندارد، استفاده از جدول شدت و احتمال ریسک الزامی است. این جداول معمولاً هر معیار را بر اساس مقیاس‌ های عددی از 1 تا 10 رتبه‌ بندی می ‌کنند. برای مثال:

  • شدت 1: بدون تأثیر محسوس
  • شدت 10: خسارت جانی یا خرابی کامل سیستم
  • احتمال وقوع 1: تقریباً غیرممکن
  • احتمال وقوع 10: رخداد بسیار محتمل و مکرر

در کنار این جداول، فرم خام ارزیابی ریسک FMEA شامل ستون ‌هایی است که برای هر خطر، میزان شدت، احتمال و قابلیت کشف به صورت عددی ثبت شده و سپس RPN محاسبه می ‌شود.از این فرم‌ ها برای نمونه ارزیابی ریسک به روش FMEA  در بیمارستان و سایر صنایع حساس نیز استفاده می‌ شود، جایی که ریسک‌ ها باید به دقت و با استاندارد های بالا شناسایی و مدیریت شوند.

محدودیت ‌های RPN و شاخص پیشرفته  RPN2

با وجود اهمیت شاخص  RPN، این عدد به چند دلیل ممکن است نتواند ریسک‌ ها را به شکل کامل و دقیق ارزیابی کند:

  • ترکیب ‌های متفاوت شدت، احتمال و قابلیت کشف ممکن است RPN یکسانی بدهند، در حالی که سطح ریسک متفاوت است.
  • نبود قابلیت کشف می ‌تواند باعث شود ریسک‌ هایی که قابل شناسایی نیستند، به درستی در اولویت ‌بندی لحاظ نشوند.
  • اهمیت نسبی هر معیار در بعضی صنایع متفاوت است، اما در RPN وزن همه معیارها برابر است.

برای رفع این محدودیت‌ ها، شاخص RPN2  به عنوان نسخه پیشرفته‌ تر معرفی شده است. در  RPN2، وزن‌ دهی معیارها به صورت متفاوت انجام می ‌شود، یا معیارهای دیگری در محاسبه دخیل می ‌شوند که دقت اولویت ‌بندی ریسک ‌ها را افزایش می‌ دهد. این شاخص باعث می ‌شود که ریسک‌ هایی با شدت بالا و قابلیت کشف پایین بیشتر مورد توجه قرار گیرند.

نقش فرم شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک در مدیریت سیستم‌ ها

فرم‌ های شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک پایه اصلی فرآیند های مدیریت ریسک هستند. این فرم ‌ها با جمع ‌آوری داده‌ های مرتبط با هر حالت خرابی، به تیم‌ ها کمک می ‌کنند تا نقاط ضعف سیستم را شناسایی و برای کاهش ریسک برنامه ‌ریزی کنند.مدیریت دستی این فرم‌ ها، به خصوص در پروژه‌ ها و سازمان‌ های بزرگ، با چالش ‌های زیادی از جمله خطا های انسانی، پراکندگی داده‌ ها و تأخیر در به‌ روزرسانی همراه است.

تاثیر نرم ‌افزار S2S ERP در بهبود فرآیند ارزیابی ریسک با RPN و  RPN2

نرم ‌افزار S2S ERP  با ارائه بستری یکپارچه و پیشرفته، مدیریت فرآیند های ارزیابی ریسک را به طور قابل توجهی بهبود می ‌بخشد. از مزایای کلیدی این نرم ‌افزار در حوزه ارزیابی ریسک می ‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اتوماسیون محاسبه شاخص‌ های RPN و: RPN2  با وارد کردن داده ‌ها، نرم ‌افزار به طور خودکار شدت، احتمال و قابلیت کشف را ارزیابی و اولویت ریسک‌ ها را تعیین می ‌کند.
  • مدیریت فرم‌ های شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک:  تمامی فرم‌ ها در قالب دیجیتال ثبت و قابل پیگیری و به‌ روزرسانی هستند.
  • یکپارچگی با سایر بخش ‌های سازمان:  امکان اتصال داده ‌های ریسک به فرآیند های کنترل کیفیت، نگهداری و تعمیرات و مدیریت پروژه وجود دارد.
  • گزارش ‌گیری دقیق و تحلیل روند ریسک ‌ها:  برای تصمیم‌ گیری‌ های راهبردی و کاهش ریسک‌ ها.
  • افزایش سرعت و دقت در مدیریت ریسک:  کاهش خطا های انسانی و بهبود قابلیت کشف خطرات.

نتیجه ‌گیری

شاخص‌ های RPN  و RPN2  ابزارهای حیاتی در ارزیابی و مدیریت ریسک هستند که با استفاده از جداول شدت و احتمال ریسک، اولویت ‌بندی دقیق ریسک ‌ها را فراهم می ‌کنند. نسخه پیشرفته ‌تر یعنی  RPN2، ضعف‌ های RPN را پوشش داده و ارزیابی دقیق ‌تر و متناسب‌ تری ارائه می ‌کند. نرم‌ افزارهای تخصصی مانند S2S ERP  نقش مهمی در تسهیل، اتوماسیون و بهبود فرآیند های ارزیابی ریسک و مدیریت آن ایفا می‌ کنند، به ‌خصوص در سازمان‌ های بزرگ و حساس که دقت و سرعت بسیار اهمیت دارد.